اوانس در سال 1896 در مشهد خراسان یا به روایتی در عشقآباد ترکمنستان دیده به جهان گشود. وی بعد از فارغالتحصیلی از آکادمی سینمایی مسکو، به ایران بازگشت. در سال 1302 (1924) برای تاسیس اولین مدرسه فیلم راهی هند شد اما با موانع زیادی مواجه گردید که باعث برگشتش به ایران در سال 1308 شد، این درحالی بود که وقتی وارد ایران شد حتا زبان فارسی را نمیدانست اما به لطف استعداد شگرفش در مدتی بسیار کوتاه فارسی آموخت و پس از جلب موافقت سعید نفیسی، عباس مسعودی، علی وکیلی و چندتن دیگر برای همکاری در 24 فروردین 1309 طی اعلانی از متقاضیان هنرپیشگی خواست که همهروزه جهت ثبتنام به دفتر مدرسه (واقع در خیابان علاءالدوله) مراجعه کنند. این نخستین قدم برای تاسیس اولین مدرسه سینمایی فنی و بازیگری در تهران بود که هدف اصلی موسساش تثبیت صنعت فیلمسازی در کشورش بود. نخستین فارغالتحصیلان این «پرورشگاه آرتیستی» در دیماه 1309 طی آیینی با دعوت از نمایندگان مجلس و جراید و محترمین حوزههای فرهنگ و هنر کشور با به نمایش گذاشتن حرکات ورزشی و اجرای تئاتر به همگان معرفی شدند.
رئوس برنامههای پنجماهه این مدرسه هنرپیشگی برای هنرجویان و علاقهمندان بدین قرار اعلام شد:
اوهانیان، با استفاده از این هنرجویان، در سال 1309 (1930) و کمک مالی یک سالندار تئاتر، نخستین فیلم خودش را تحت عنوان «آبی و رابی» با فیلمبرداری خانبابا معتضدی به صورت صامت، 35 میلیمتری، سیاهوسفید با فیلمی به طول 1400 متر ساخت که به عنوان نخستین فیلم سینمای ایران نیز شناخته شده است. هنرپیشگان اصلی این فیلم ابوالقاسم آشتی، احمد دهقان و م. علی قطبی بودند. بعضی دیگر از هنرپیشگان این مدرسه، در فیلم دیگری به نام بوالهوس ایفای نقش کردند که متاسفانه هردوی این دوفیلمهای در آتشسوزی سینما مایاک طعمهی حریق گردید و از بین رفتند. (این آتشسوزی دو سال بعد از اولین اکران آبی و رابی به صورت تصادفی اتفاق افتاد و فیلم فقط یکبار در تهران نمایش داده شده بود)
به گفته فرخ غفاری این فیلم از زوج کمدین دانمارکی «پت و پترسون» به شکل مستقیم الگوبرداری کرده بود که ایرانیان به کرات این زوج سینمایی را به روی پردههای نمایش دیده بودند و آنها را دوست داشتند.
آبی و رابی، بارخوردهای خوبی از منتقدین و عموم دریافت کرد و همین مسئله، منجر به تلاش مضاعف اوهانیان برای ساخت آثار دیگر گردید. در سال 1312 (1933) دومین فیلم او با عنوان حاجیآقا اکتور (یا به گفته بعضی از محققین، حاجی آقا اکتور سینما)، کمدی صامتی در هشت پرده با میاننویس فارسی، روسی و فرانسه بود که در بهمن آنسال در سینما روایان (رویال) نمایش داده شد. خود اوهانیان در فیلم نقش کارگردان سینمایی را ایفا کرد که عاشق و خواستگار دختر حاجی بود. فیلم بازتابی از طبقهی اجتماعی مردمی بود که به سینما مظنون و بدبین بودند، اما در پایان داستان، اهمیت هنر سینما به آنها شناسانده میشود. متاسفانه نقص فنی فیلم و انتشار اولین فیلم ناطق فارسی (که در هند تولید شده بود) باعث شکست تجاری فیلم گردید و فیلم در گیشه، موفق نشد. همین مسئله، منجر به انزوا و تنهایی اوهانیان شد بهطوریکه نتوانست حامی دیگری در ایران برای ادامهی فعالیتهایش پیدا کند و راهی هند شد. این سفر، مدتی تقریبا نزدیک به 20 سال او را از حوزههای فیلمسازی دور ساخت.
در هند، تحصیلات عالیهی سینمایی را تا درجه دکترا ارتقا داد و بعد از اخذ دکترای علوم در سال 1941، در سال 1325 (1947) به ایران بازگشت. در سال 1333 (1954) تصمیم به فعالیت مجدد در سینما و بازگشت به حوزهی فیملسازی گرفت. حاصل این فعالیت فیلمی با نام «سوار سفید» بود که متاسفانه ناتمام ماند. او در سال 1338 (1959) فیلمنامهای با عنوان کودتای 1299 نوشت که هرگز نتوانست آن را تبدیل به فیلم کند.
دو سال بعد، در شهریور 1340 ( Sep 1961) در سن 61 سالگی به دلیل سکتهی قلبی در گمنامی درگذشت و در گورستان دولاب (قبرستان قدیم ارامنه تهران) به خاک سپرده شد. به گفته هوشنگ بهارلو، پس از مرگ نه فقط از او یادی نشد، بلکه به درستی دانسته نشد که او کیست و در طول حیاتش چه کارهایی کرد.
نامش بزرگباد
یادش گرامی و ماندگار
و هنرش جاودان و باقی.
| سال تولید | – | نام اثر | محصول | عوامل | بازیگران |
|---|---|---|---|---|---|
| 1917 | درام تئاتر | عشق زیر بال شیطان | عشقآباد | نویسنده و کارگردان | – |
| 1929 | فیلم | گول و ایتالماس | ترکمنستان | نویسنده و کارگردان | – |
| 1309 | فیلم | آبی و رابی | ایران | نویسنده، کارگردان | – |
| 1310 | تئاتر | بچه گمشده | ایران | نویسنده و کارگردان | – |
| 1310 | تئاتر | ارشین مل-آلان | ایران | کارگردان | اقتباسی از متنی آذربایجانی |
| 1311 | فیلم | تاگور در ایران | ایران | نویسنده و کارگردان | فیلم موجود نیست. |
| 1311 | اپرا تئاتر | پروانه | ایران | کارگردان | – |
| 1311 | تئاتر | بانوی عشوهگر | ایران | کارگردان | – |
| 1312 | فیلم | حاجی آقا اکتور | ایران | نویسنده، کارگردان | بازیگر نقش اصلی |
| 1333 | ادبیات | سوار سفید | – | ناتمام | – |
| 1338 | ادبیات | کودتای 1299 | – | فقط فیلمنامه | – |
ما میخواهیم نسلی را آموزش دهیم که سینما را هنری «مقدس» و «ارزشمند» بشناسد و برای ارتقای جامعه، فرهنگ و هنر این مرزوبوم «متعهد و دلسوز» باشد تا «سینمایی اصیل، پاک و معصوم» و به معنای واقعی کلمه برگرفته از حکمت و نگرش ایرانیان برای جهانیان به ارمغان بیاورد. سینمایی که دغدغهاش آگاهی است و نور.
